به گزارش خبرگزاری اف نیوز، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در آیین رونمایی از کتاب «نبرد ۱۲ روزه و مسئله برند ملی ایران» با تأکید بر اهمیت تحولات اخیر در بازتعریف تصویر ایران در افکار عمومی جهان، اظهار کرد: رفتار شهروندان ایران در جریان جنگهای اخیر، بسیاری از کلیشهها و تصاویر ساختهشده در مورد ایران را تغییر داده و ظرفیت تازهای برای تقویت ویژند ملی سرزمین ایجاد کرده است.
بقایی در این نشست که با حضور جمعی از استادان، متخصصان حوزه برند ملی و اصحاب رسانه در خانه اندیشهورزان برپا شد، با اشاره به شرایط دشوار و پیچیده سالهای اخیر اظهار کرد: «از منظر انسانی، ملی و مذهبی، در مقطعی قرار گرفتهایم که تحولات آن فرصتی برای افراد و گروههای مختلف فراهم کرده است تا جایگاه و نسبت خود را با مسائل سرزمین مشخص کنند.»
وی پرداختن به موضوع ویژند ملی ایران را اقدامی ارزشمند دانست و اضافه کرد: «در سالهای پیشین کمتر به این حوزه پرداخته شده بود، هرچند در دوره اخیر توجه بیشتری به آن شکل گرفته است. اتفاقاتی که طی یکی دو سال پیشین رخ داده نیز ظرفیت و ابزارهای تازهای برای پرداختن به تصویر و ویژند ایران فراهم کرده است.»
تغییر کلیشههای ساختهشده از ایران
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به اهمیت عرصه روایت و رسانه اظهار کرد: «اگر قرار بود صرفاً با ابزارهای رسانهای و توان خودمان سوءتفاهمها در مورد ایران را برطرف و کلیشههای شکلگرفته را اصلاح کنیم، با کار بسیار دشواری مواجه بودیم؛ با این حال نحوه رفتار شهروندان ایران در جریان دو جنگ اخیر، بسیاری از این تصورات را تحت تأثیر قرار داد.»
به اظهار کرده بقایی، طی چهار یا پنج دهه پیشین مجموعهای از تصاویر و کلیشههای منفی در مورد ایران تولید و تکرار شده و بهتدریج در افکار عمومی بهعنوان واقعیت در مورد جامعه و سرزمین ایران جا افتاده است. این کلیشهسازی صرفاً با هدف تخریب تصویر و نشان ملی ایران انجام نشده، بلکه در مواردی به مبنایی برای محاسبه و تصمیمگیری در مورد ایران تبدیل شده است.
وی اضافه کرد: «بر پایه چنین تصویری، ایران بهراحتی بهعنوان یک خطر معرفی شد و حتی موضوع هستهای سرزمین نیز در سطح بینالمللی بهگونهای بازنمایی شد که این ادعا را تقویت کند که راهی جز برخورد و حمله به ایران باقی نمانده است.»
بقایی این روند را بخشی از فرایند «بدنامسازی، اهریمنیسازی و انسانزدایی» دانست و اظهار کرد: «در چنین فرایندی ابتدا از طریق کلیشهسازی یک سرزمین یا ملت بدنام میشود و سپس با طرح اتهبا این حالتی همچون نقض حقوق بشر، حمایت از تروریسم یا دیکتاتوری، زمینه برای اهریمنی جلوه دادن و در نهایت مشروع جلوه دادن اقدام علیه آن فراهم میشود.»
«ایران سرزمین نهادهاست، نه اشخاص»
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به تحولات یک سال و نیم اخیر اظهار کرد این وقایع نهتنها بسیاری از کلیشههای رایج در مورد ایران را آشکار کرد، بلکه موجب شد برخی از برداشتهای تثبیتشده در مورد ایران مورد بازنگری قرار گیرد.
بقایی یکی از این کلیشهها را تصور وابستگی ساختار حکمرانی ایران به افراد دانست و اظهار کرد: «بر اساس چنین برداشتی تصور میشد که با حذف مقامهای ارشد، فرماندهان نظامی و افراد مؤثر در سیاستگذاری، ساختار حکمرانی ایران دچار فروپاشی خواهد شد؛ با این حال واکنش سریع سرزمین و استمرار عملکرد ساختارها نشان داد که ایران سرزمین نهادهاست، نه اشخاص.»
وی در مقابل به برداشت رایج در مورد ساختار سیاسی آمریکا اشاره کرد و اضافه کرد: «همواره آمریکا بهعنوان سرزمینی مبتنی بر نهادها معرفی میشد، با این حال تحولات اخیر نشان داده است که این سرزمین نیز در مواردی میتواند بهشدت تحت تأثیر افراد و گروههای خاص قرار گیرد.»
بازنمایی توانمندیهای ایران در عرصههای مختلف
بقایی یکی دیگر از کلیشههای ساختهشده در مورد ایران را عقبماندگی سرزمین در حوزههایی مانند فناوری، اندیشه، مذاکره و دیپلماسی عنوان کرد و اظهار کرد: «تحولات اخیر نشان داد ایران علاوه بر توانمندی نظامی، در حوزههای فکری، مذاکراتی و دیپلماتیک نیز از ظرفیتهای قابل توجهی برخوردار است.»
وی نیز با اشاره به رفتار آمریکا با متحدان خود اظهار کرد: «تبدیل شدن تهدید نظامی علیه سرزمینهای مختلف به بخشی از ادبیات مقامهای آمریکایی نشان میدهد که حتی نزدیکترین متحدان آمریکا نیز نمیتوانند همواره این سرزمین را متحدی قابل اتکا تلقی کنند.»
جنگ؛ صحنه ظهور مفهوم «ملت تمدنی»
سخنگوی وزارت امور خارجه در بخش دیگری از سخنان خود، رفتار شهروندان ایران در جریان تحولات اخیر را نمونهای از ظهور مفهوم «ملت» و بهویژه «ملت تمدنی» دانست و اظهار کرد: «اگر بخواهیم مختصات یک ملت را بررسی کنیم، میتوانیم مصادیق آن را در رفتار شهروندان ایران طی یک سال و نیم پیشین مشاهده کنیم.»
به اظهار کرده سخنگوی وزارت امور خارجه، این مسئله صرفاً در سطح شعار باقی نماند، بلکه به سرزمین کمک کرد در یکی از حساسترین شرایط، بهعنوان یک جامعه یکپارچه ظاهر شود و ظرفیتهای خود را برای مواجهه با بحران افزایش دهد.
وی نیز رفتار شهروندان در جریان جنگ اخیر را بخشی مهم از تصویر جدید ایران دانست و اظهار کرد: «در شرایطی که در مورد توان دفاعی و کارآمدی حکمرانی ایران تردیدهایی مطرح میشد، جامعه در زمان بحران با سطح قابل توجهی از همدلی و انسجام عمومی ظاهر شد و شهروندان نیز با وجود شرایط جنگی، با کمبودهای گسترده مواجه نشدند.»
ضرورت تبدیل تجربه جنگ به سرمایه ویژند ملی
بقایی تجربه یک سال و نیم پیشین را از جمله سرمایههای مهم سرزمین دانست و تصریح کرد که این سرمایهها ریشه در میراث فکری، تمدنی و مذهبی ایران دارند و در جریان تحولات اخیر بار دیگر بازتولید شدهاند.
وی اضافه کرد: «مواجهه روایی همچنان ادامه دارد و سرزمین نیازمند آن است که این سرمایهها را بهدرستی بشناسد، روایت کند و برای مواجهه با حوادث پیش رو از آنها بهره بگیرد.»
سخنگوی وزارت امور خارجه خاطرنشان کرد: «ممکن است بخشی از تحولات پیش رو قابل پیشبینی باشد و در مورد برخی دیگر نتوان از همهماکنون تصویر دقیقی ارائه کرد؛ با این حال اگر سرمایههای شکلگرفته در این دوره بهدرستی شناخته، بیان و برای نسل جدید تبیین شوند، ایران پیش رو میتواند قدرتمندتر از ایران در روز جاری باشد.»
بقایی در پایان، ضمن قدردانی از اندیشکده برند ملی ایران، برگزارکنندگان مراسم و نویسندگان کتاب «نبرد ۱۲ روزه و مسئله برند ملی ایران»، پرداختن به مسئله ویژند ملی را اقدامی ضروری دانست و تصریح کرد که جامعه برای مواجهه موفق با شرایط پیشرو، به چنین روندی از اندیشهورزی نیاز دارد.
در ابتدای این مراسم، حجتاله نیکیملکی، همبنیانگذار اندیشکده برند ملی ایران و نویسنده کتاب «نبرد ۱۲ روزه و مسئله برند ملی ایران»، نیز با اشاره به تأثیر نتیجه جنگ و رفتار سرزمینها در جریان منازعات بر ویژند ملی آنها اظهار کرد: رفتار شهروندان ایران، عملکرد حاکمیت، شکلگیری فرهنگ مقاومت و تولید آثار فرهنگی با موضوع همبستگی و مقاومت ملی، به تقویت برند ایران کمک کرده است.
کتاب «نبرد ۱۲ روزه و مسئله برند ملی ایران» در شش فصل و توسط پژوهشگران «اندیشکده برند ملی ایران»، از مجموعههای پژوهشی ذیل دانشگاه صنعتی شریف، تألیف شده است.
